Hoe de pH-waarde de gezondheid van de huid beïnvloedt

vrijdag 04 september 2026

Lorette van’t Hoff van ANBOS-kennispartner Absolu Beaute schreef een verdiepend kennisartikel over hoe de zuurmantel helpt om de huid te beschermen tegen invloeden van buitenaf en de belangrijke rol ervan bij het functioneren en herstellen van de huidbarrière.

door: Lorette van’t Hoff van Absolu Beaute - Kennispartner van ANBOS

De pH-waarde van de huid is een belangrijke indicator voor de gezondheid van de huid. De hoeveelheid water en lipiden op het huidoppervlak bepaalt de samenstelling van de Hydro-lipidenfilm. De licht zure pH-waarde vormt een essentiële beschermingsfactor: zij neutraliseert zuren en alkalische stoffen die met de huid in contact komen, ondersteunt een gezond natuurlijk microbioom en remt tegelijkertijd de groei van pathogene micro-organismen. 

De term zuurmantel, die dit beschermende mechanisme beschrijft, werd voor het eerst gebruikt in 1928 door Heinrich Schade en Alfred Marchionini. ¹ 
Dankzij technologische vooruitgang en voortdurend onderzoek binnen de dermatologie, huidfysiologie, biochemie, immunologie en genetica weten we tegenwoordig dat de zure pH-waarde van de huid betrokken is bij veel meer functies dan eerder werd gedacht. 

De pH-waarde van de huid wordt beïnvloed door verschillende endogene factoren, zoals genetische aanleg, leeftijd, geslacht, algemene gezondheidstoestand, melaninegehalte en talgproductie. Daarnaast heeft ook de omgeving een grote invloed, met name reinigings- en verzorgingsproducten, maar ook zweet en vocht. 
Bij pasgeborenen is de pH van het huidoppervlak vrijwel neutraal. In de eerste vier weken na de geboorte daalt deze geleidelijk² ³ ⁴ tot een zuurder niveau, dat pas op latere leeftijd opnieuw verandert. Vanaf 60 tot 70 jaar wordt vaak opnieuw een verhoogde pH-waarde gemeten. Onderzoekers hebben daarnaast vastgesteld dat de buffercapaciteit van de huid bij ouderen afneemt. ⁵ ⁶ 

Foto 1: Onderzoek toont aan dat de pH-waarde stijgt bij de oudere huid, gecombineerd met een verminderde buffercapaciteit. 

Het gebruik van alkalische reinigingsproducten, behandelingen of zelfs water (met een pH van ongeveer 7,0) veroorzaakt directe veranderingen in de pH van het huidoppervlak. Experimenten waarbij de pH vóór en na het wassen met alkalische reinigers werd gemeten, tonen aan dat de huid meer dan drie tot vier uur nodig heeft om deze verstoring te herstellen. ⁷ ⁸ ⁹ Bij frequent en herhaaldelijk wassen stapelen deze verstoringen zich op. In combinatie met het verwijderen van huidlipiden door agressieve reinigingsmiddelen leidt dit uiteindelijk tot verzwakking van de zuurmantel en de huidbarrière, met blijvende huidschade als mogelijk gevolg. 

Foto 2: Regelmatig handen wassen met zeep kan het risico op huidproblemen vergroten 

Producten die claimen “huidneutraal” te zijn, bijvoorbeeld met een pH van 5,5, verstoren de zuurmantel minder sterk. Toch komen ook deze waarden niet volledig overeen met de fysiologische pH van de huid op de ledematen en de bovenste romp. Ze kunnen nog steeds lichte veranderingen in de pH van het huidoppervlak veroorzaken¹⁰ en, afhankelijk van hun samenstelling, zelfs huidbeschadiging geven. 

Door de verhoogde hygiënemaatregelen tijdens de COVID-19-pandemie is huidschade, die vroeger vooral voorkwam bij beroepen met veelvuldig handen wassen zoals in de zorg, tegenwoordig ook veel algemener geworden. Overmatig en intensief handen wassen heeft geleid tot een duidelijke toename vanzelf gerapporteerd en gediagnosticeerd handeczeem in de algemene bevolking. Dermatologen melden een stijging van huidproblemen als gevolg van de intensieve hygiëne en verzorging ’s rituelen die breed werden aanbevolen. ¹¹ ¹² 

De pH van het huidoppervlak verschilt bovendien per lichaamsgebied. ¹³ Over het algemeen varieert deze tussen pH 4 en 6. Hogere waarden worden vooral aangetroffen op de voetzolen, in de oksels, in de bilspleet en onder de borsten. Deze zones staan bekend om irritatie, jeuk en – in het geval van de oksels – kolonisatie door geur producerende bacteriën. ¹⁴ Schimmels kunnen bijzonder goed profiteren van gunstige pH-omstandigheden, waardoor zij zich gemakkelijker kunnen hechten en vermenigvuldigen. Daarom ontwikkelen diabetici met een verhoogde pH in Intertrigineuze gebieden [bij huidplooien] vaak candidiasis op deze plaatsen. ¹⁵ 

Ook aandoeningen zoals luierdermatitis en incontinentiedermatitis hangen samen met veranderingen in de pH van de huid. Door langdurig contact met urine ontstaat ammoniak, waardoor een alkalisch milieu ontstaat en de huidbarrière wordt aangetast. ¹⁵ Verzorging met licht zure producten kan helpen om deze problemen te voorkomen en te verminderen. ¹⁵ 

Foto 3: Een langdurige stijging van de pH-waarde door contact met urine en ontlasting kan de huidbarrière aantasten en leiden tot luieruitslag    

Verse wonden hebben doorgaans een neutrale of alkalische pH. Wanneer deze onvoldoende worden behandeld, kan de verhoogde pH de vorming van biofilms bevorderen, wat leidt tot moeilijk behandelbare wondinfecties. Verschillende fasen van wondgenezing zijn afhankelijk van specifieke pH-omstandigheden die de activiteit van immuuncellen en belangrijke enzymen reguleren. Daarom kunnen zorgverleners en patiënten veel voordeel halen uit nauwkeurige pH-monitoring en zure behandelingen, vooral bij chronische wonden. ¹⁵ ¹⁶ 

Niet alleen het huidoppervlak, maar ook het stratum corneum is sterk afhankelijk van lokale pH-waarden. Naarmate men dieper in het stratum corneum komt, neemt de pH geleidelijk toe. Deze gradiënt vormt een essentiële trigger voor enzymatische processen en differentiatie, zoals de omzetting van ceramiden, vrije vetzuren en cholesterol — belangrijke componenten van een gezonde huidbarrière. ¹⁷ ¹⁸ ¹⁹ Zelfs de natuurlijke afschilfering van corneocyten aan het huidoppervlak is afhankelijk van een specifieke pH-waarde. ²⁰ 

Dat een donkerder gepigmenteerde huid doorgaans een zuurdere pH heeft, wordt verklaard door het pH-verlagende effect van melanine en een hogere expressie van secretoire fosfolipase A2f (sPLA2Af). Een lagere pH zorgt bij deze huidtypen voor een hoger epidermale lipidengehalte en een grotere lamellaire dichtheid, wat resulteert in een sterkere barrièrefunctie. ²¹ 

Secretoire fosfolipase is een enzym dat door cellen wordt uitgescheiden en fosfolipiden afbreekt, de vetachtige moleculen waaruit celmembranen grotendeels bestaan. Dit enzym knipt een vetzuur af van een fosfolipide. Daarbij ontstaan stoffen die een rol spelen bij: ontstekingsreacties, afweer tegen bacteriën, cel communicatie en herstel van weefsels  

In de huid draagt secretoire fosfolipase onder meer bij aan: het behoud van de huidbarrière, de vorming van beschermende lipiden in de hoornlaag en de regulatie van ontstekingsprocessen. 

Omdat de pH van het stratum corneum een centrale regulator is van de huidbarrièrehomeostase én een belangrijk afweermechanisme vormt, speelt zij een belangrijke rol bij verschillende huidaandoeningen. Bij atopische dermatitis hangen huidbarrièredisfunctie, veranderde immuunreacties en omgevingsfactoren nauw met elkaar samen. ²² Ook bij psoriasis is betrokkenheid van de pH aangetoond. ²³ Bepaalde vormen van ichthyosis vertonen bovendien een afwijkende pH-gradiënt in vergelijking met gezonde huid en andere typen ichthyosis. ²⁴ Ook subklinische ontstekingen bij acnegevoelige huid worden in verband gebracht met veranderingen in de pH van het huidoppervlak. ²⁵ 

Deze bevindingen benadrukken het grote belang van zowel de pH van het huidoppervlak als de pH-gradiënt binnen het stratum corneum voor een gezonde huidfunctie en optimale bescherming. Het meten van de pH is daarom een essentiële parameter voor het beoordelen van de huidgezondheid en het opsporen van mogelijke huidproblemen. 

Vooral bij jonge en oudere mensen, en bij personen met huidaandoeningen, ligt er een belangrijke uitdaging voor fabrikanten om cosmetische producten te ontwikkelen met een voldoende zure pH én een hoge buffercapaciteit, zodat pathologische pH-veranderingen kunnen worden gecorrigeerd.²⁶ ²⁷ Door een zure product-pH te combineren met een optimale mix van oppervlakte-actieve stoffen kan de huidcompatibiliteit verbeteren en kunnen irritatie en intolerantie worden verminderd.²⁸ Veranderingen in de pH van het huidoppervlak na gebruik van dergelijke producten geven bovendien waardevolle informatie over de compatibiliteit van het product. 

Ook voor haar en hoofdhuid is de pH een belangrijke factor. De pH van de hoofdhuid ligt gemiddeld rond 5,5, terwijl de haarschacht nog zuurder is. ²⁹ Het gebruik van alkalische shampoos kan niet alleen de conditie van de hoofdhuid beïnvloeden, maar ook leiden tot zwelling van de haarschacht en beschadiging van de beschermende cuticula. ³⁰  

De cuticula is de buitenste laag van de haarschacht.
Deze bestaat uit overlappende, dakpansgewijs gerangschikte cellen die: het haar beschermen tegen beschadiging, helpen vocht vast te houden en bijdragen aan glans en soepelheid. Daarnaast verhogen alkalische reinigingsmiddelen de negatieve elektrische lading van het haaroppervlak en de wrijving tussen haarvezels, wat kan leiden tot kroezen, haarbreuk en klitten. ²⁹ 

De pH van huid en hoofdhuid kan eenvoudig worden gemeten met een speciale Skin-pH-meter die contact maakt met een oppervlak van ongeveer 10 mm diameter. De meetresultaten zijn doorgaans binnen één à twee seconden beschikbaar. Voor het meten van de pH-gradiënt in verschillende lagen van het stratum corneum wordt gebruikgemaakt van huidstriptechnieken met speciale tapes, zoals Corneofix, waarmee de mate van afschilfering van de huid kan worden bepaald. ¹⁸ 

foto: Corneofix meting 

Naast pH-metingen is het belangrijk om ook andere huidparameters te evalueren. Het meten van hydratatie en talgproductie geeft inzicht in de invloed van producten op de huidconditie. Aanvullende informatie over productcompatibiliteit en mogelijk irriterend vermogen kan worden verkregen door het meten van de barrièrefunctie via transepidermaal vochtverlies (TEWL) en door beoordeling van roodheid en gevoeligheid van de huid. De combinatie van deze metingen geeft een compleet beeld van de huidtoestand, de sterkte of kwetsbaarheid van de huid en het effect van toegepaste producten. 

Figuur 4 + 5: De pH van de huid kan eenvoudig worden gemeten met behulp van speciale Skin-pH-Meter zoals die van (Courage + Khazaka). 

Literatuur: 

1. H. Schade, A. Marchionini: Der Säuremantel der Haut (nach Gaskettenmessungen), Klinische Wochenschrift, 1928
2. J. W. Fluhr, R. Darlenski: Skin Surface pH in Newborns: Origin and Consequences, in Surber – Abels -Maibach (eds.): pH of the Skin: Issues and Challenges, Curr. Probl. Dermatol. Basel, Karger, 2018; 54: 26-32. 
3. C. C. Enzmann: Physiologie der Neugeborenen- und Säuglingshaut in den ersten drei Lebensmonaten, Dissertation, Hautklinik des Universitätsklinikums Hamburg-Eppendorf, Direktorin Prof. I Moll, Hamburg, 2002. 
4. G. Yosipovitch, A. Maayan-Metzger, P. Merlob: Skin barrier properties in different body areas in neonates. Pediatrics 2000; 106: 105-108. 
5. S. Schreml, M. Kemper, C. Abels: Skin pH in the Elderly and Appropiate Skin Care, EMJ Dermatol. 2014; 2: 86-94. 
6. M. Q. Man, S. J. Xin, S. P. Song, S. Y. Cho, X. J. Zhang, C. X. Tu, K. R. Feingold, P. M. Elias: Variation of Skin Surface pH, Sebum Content and Stratum Corneum Hydration with Age and Gender in a Large Chinese Population, Skin Pharmacol. Physiol., 2009 Sep; 22(4): 190–199.
7. H. C. Korting, O. Braun-Falco: The Effect of Detergents on Skin pH and Its Cosequences, Clinics in Dermatology, 19996 Jan-Feb; 14 (1): 23-27. 
8. M. Strunk, T. Heichel, S.-M. John: Regeneration des physiologischen Hautoberflächen-pH nach Anwendung von Hautreinigungsmitteln, Poster auf dem 13. Dermatologischen Alpenseminar, Grainau (2018). 
9. H. Lambers, S. Piessens, A. Bloem, H. Pronk, P. Finkel: Natural skin surface pH is on average below 5, which is beneficial for its resident flora. Int. J. Cosmet. Sc., 2006 Oct; 28(5): 359-70. 
10. T. Fürtjes, K. T. Weiss, A. Filbry, F. Rippke, S. Schreml: Impact of a pH 5 Oil-in-Water Emulsion on Skin Surface pH, Skin Pharmacol. Physiol., 2017; 30: 292-297. 
11. K. Debjit, D. Anupam, S. Abheek: An Upsurge of Hand Dermatitis Cases Amidst COVID-19 Pandemic, Indian J Dermatol. 2021 Mar-Apr; 66(2): 218–220. 
12. A. Zahr Allayali. A. Al-Doboke, R. Alosaimy, R. Alabbasi, S. Alharbi, S. Fageeh, S. Altayyar, R. Azher: The Prevalence and Clinical Features of Skin Irritation Caused by Infection Prevention Measures During COVID-19 in the Mecca Region, Saudi Arabia, Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology, 2021; 14: 889–899. 
13. P. Kleesz, R. Darlenski, J. W. Fluhr: Full-body skin mapping for six biophysical parameters: baseline values at 16 anatomical sites in 125 human subjects, Skin Pharmacol. Physiol., 2012; 25(1): 25-33. 
14. S. M. Ali, G. Yosipovitch: Skin pH: From Basic cience to basic Skin Care, Acta Derm. Venereol. 2013; 93: 261-267. 
15. F. Rippke, E. Berardesca, T. M. Weber: pH in Skin Pathophysiology, in Surber – Abels -Maibach (eds.): pH of the Skin: Issues and Challenges, Curr. Probl. Dermatol. Basel, Karger, 2018; 54: 87-94. 
16. L. A. Wallace, L. Gwynne, T. Jenins: Challenges and opportunities of pH in chronic wounds, Therapeutic Delivery, 2019 Nov; 10(11): 719-735. 
17. J. Wohlrab, A. Gebert, R. H. H. Neubert: Lipids in the Skin and pH, in Surber – Abels -Maibach (eds.): pH of the Skin: Issues and Challenges, Curr. Probl. Dermatol. Basel, Karger, 2018; 54: 64-70. 
18. J. W. Fluhr, P. M. Elias: Stratum corneum pH: Formation and Function of the “Acid Mantle”, Exog. Dermatol. 2002, 1: 163-175. 
19. F. Rippke, V. Schreiner, H.-J. Schwanitz: The acidic milieu of the horny layer: new findings on the physiology and pathophysiology of skin pH, Am. J. Clin. Dermatol., 2002, 3(4): 261-72. 
20. M.-H. Schmid-Wendner, H. C. Korting: The pH of the skin surface and its impact on the barrier function, Skin Pharmacol. Physiol., 2006, 19(6): 296-302. 
21. R. Gunathilake, N. Y. Schürer, B. A. Shoo, A. Celli, J.-P. Hachem, D. Crumrin, G. Sirimanna, K. R. Feingold, T. M. Mauro, P. M. Elias: pH-Regulated Mechanisms Account for Pigment-Type Differences in Epidermal Barrier Function, J. Invest. Dermatol. 2009 July; 129(7): 1719–1729. 
22. S. G. Danby, M. J. Cork: pH in Atopic Dermatitis, in Surber – Abels -Maibach (eds.): pH of the Skin: Issues and Challenges, Curr. Probl. Dermatol. Basel, Karger, 2018; 54: 95-107. 
23. P. L. Bigliardi: Role of Skib pH in Psoriasis, in Surber – Abels -Maibach (eds.): pH of the Skin: Issues and Challenges, Curr. Probl. Dermatol. Basel, Karger, 2018; 54: 108-114.  
24. H. Öhman, A. Vahlquist: The pH gradient over the stratum corneum differs in X-linked recessive and autosomal dominant ichthyosis: a clue to the molecular origin of the “acid skin mantle”, J. Invest. Dermatol., 1998 October 01; 11 (4): 674-677. 
25. N. Schürer: pH and Acne, in Surber – Abels -Maibach (eds.): pH of the Skin: Issues and Challenges, Curr. Probl. Dermatol. Basel, Karger, 2018; 54: 115-122.  
26. C. Abels, I. Angelova-Fischer: Skin Care Products: Age-Appropiate Cosmetics, in Surber – Abels -Maibach (eds.): pH of the Skin: Issues and Challenges, Curr. Probl. Dermatol. Basel, Karger, 2018; 54: 173-182.  
27. J. Wohlrab: Bedeutung des pH-Werts und der Pufferkapazität von Kosmetika für die Barrierefunktion der Haut, Symposium der GD-Fachgruppe Dermokosmetik „Aktuelle Trends in der Dermokosmetik“, 23. GD Jahrestagung, 27.03.2019, Düsseldorf. 
28. J. Blaak, P. Staib: The Relation of pH and Skin Cleansing, Curr. Probl. Dermatol., 2018; 54: 132-142. 
29. M. F. R. Gavazzoni Dias, A. Munck de Almeida, P. M. Rezende Cecato, A. R. Adriano, J. Pichler: The Shampoo pH can Affect the Hair: Myth or Reality?, Int. J. Trichology., 2014 Jul-Sep; 6 (3): 95-99. 
30. Z. D. Draelos: Essentials of Hair Care often Neglected: Hair Cleansing, Int. J. Trichology. 2010 Jan-Jun; 2 (1): 24-29.